Ochrona ta obejmuje cały, niezwykle złożony ekosystem leśny – jego rośliny, zwierzęta, glebę, mikroorganizmy oraz wszystkie zależności zachodzące między nimi. Dopiero troska o każdy element środowiska pozwala zachować równowagę przyrodniczą, a tym samym trwałość lasu.

Dzięki systematycznemu monitorowaniu stanu środowiska leśnego oraz zrozumieniu procesów przyrodniczych leśnicy są w stanie szybko rozpoznawać zagrożenia i reagować zanim rozwiną się one w poważne szkody. Co roku prowadzone są działania profilaktyczne i interwencyjne, które wzmacniają naturalną odporność lasu i ograniczają skutki niekorzystnych zjawisk.

Rodzaje zagrożeń

Czynniki oddziałujące na ekosystem leśny dzielą się na trzy podstawowe grupy:

1. Czynniki biotyczne – organizmy żywe, które mogą wywoływać szkody, m.in.:

   • owady żerujące na liściach, igłach lub drewnie,

   • grzyby wywołujące choroby drzew,

   • ssaki roślinożerne uszkadzające młode drzewka.

2. Czynniki abiotyczne – zjawiska związane ze środowiskiem nieożywionym, takie jak:

   • silne wiatry, okiść śnieżna, przymrozki,

   • ekstremalne temperatury, susze, czy ulewy.

3. Czynniki antropogeniczne – wynikające z działalności człowieka, m.in.:

   • pożary lasów,

   • zanieczyszczenia powietrza, gleby i wód,

   • zaśmiecanie czy nieodpowiedzialna rekreacja.

W każdym stadium rozwoju drzewostanu stosowane są odpowiednie metody ochrony, przygotowane z myślą o najczęściej występujących zagrożeniach.

OCHRONA UPRAW

Zabezpieczanie młodych drzew przed zgryzaniem przez zwierzęta

Młode drzewa są bardzo podatne na uszkodzenia powodowane przez jeleniowate – sarny, daniele i jelenie. Zgryzanie polega na odgryzaniu wierzchołkowych pędów. Najbardziej narażone są gatunki iglaste, głównie sosna, świerk i jodła, oraz liczne gatunki liściaste (dąb, buk, klon, jesion, lipa, jawor). W celu ochrony stosuje się:

• repelenty o odstraszającym smaku lub zapachu,

• grodzenia, zabezpieczające całe uprawy do momentu, aż drzewa osiągną odpowiednią wysokość.

Zające i gryzonie również wyrządzają szkody – ogryzają młode pędy i korę, zwykle do wysokości ok. 80 cm, co odróżnia ich żer od zgryzu jeleniowatych.

Ochrona przed szeliniakiem sosnowcem

Szeliniak sosnowiec to chrząszcz szczególnie niebezpieczny dla młodych sosen i świerków. Owad żeruje na szyi korzeniowej młodych drzewek, ogryzając korę i uszkadzając łyko – często wokół całego obwodu, co prowadzi do zamierania rośliny.

Najważniejsze metody ograniczania jego występowania:

• dokładne korowanie pniaków i pozostawianie zrębu „do przelegania”,

• profilaktyczne zabezpieczanie sadzonek preparatami ochronnymi,

• rowki i pułapki chwytne,

• stosowanie wałków lub krążków z surowego drewna jako pułapek naturalnych,

• metalowe pułapki z atraktantami.

OCHRONA MŁODNIKÓW

Zabezpieczanie przed spałowaniem

Spałowanie polega na obdzieraniu kory przez jeleniowate w okresie zimowym. Zwierzęta pozyskują w ten sposób składniki odżywcze zawarte w korze, aby temu zapobiegać stosuje się:

• repelenty odstraszające,

• palikowanie lub inne formy mechanicznego zabezpieczenia pni.

Ochrona przed hubą korzeni

Huba korzeni, wywoływana przez grzyba Heterobasidion annosum, jest groźną chorobą drzew iglastych. Atakuje korzenie oraz dolne części pni drzew zwykle w wieku od 10 do 40 lat. W młodnikach postęp choroby jest szybki i może prowadzić do zamierania całych fragmentów drzewostanów. Najskuteczniejszym sposobem ograniczania jej rozwoju na gruntach porolnych jest:

• stosowanie biologicznego preparatu z grzybem konkurencyjnym – Phlebiopsis gigantea, którym zabezpiecza się świeże pniaki.

OCHRONA DRZEWOSTANÓW DOJRZEWAJĄCYCH I DOJRZAŁYCH

Ogniskowo-kompleksowa metoda ochrony lasu

Jest to nowoczesna i ekologiczna metoda polecana szczególnie dla ubogich, jednowiekowych i jednogatunkowych drzewostanów sosnowych. Celem jest zwiększenie odporności lasu poprzez podnoszenie jego różnorodności biologicznej. Najważniejsze elementy tej metody:

• Zakładanie remiz leśnych – skupisk drzew i krzewów będących schronieniem dla ptaków, owadów i drobnych kręgowców. W remizach tworzy się również oczka wodne korzystne dla płazów i małych ssaków.

• Przebudowa drzewostanów – wprowadzanie zróżnicowanych gatunków drzew i podszytów dostosowanych do siedliska.

• Ochrona nietoperzy – wieszanie specjalnych skrzynek-schronów.

• Czynna ochrona ptaków owadożernych – zapewnianie im miejsc lęgowych i odpowiedniej bazy pokarmowej.

Szczegółowe wytyczne dotyczące wykonywanych w lesie prac znajdują się w Instrukcji Ochrony Lasu.