Sieć ta powstała w oparciu o dwie kluczowe dyrektywy unijne: Dyrektywę Ptasia i Dyrektywę Siedliskową, które definiują zasady ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych w państwach członkowskich.

Struktura sieci Natura 2000

Sieć Natura 2000 składa się z dwóch typów obszarów ochrony:

1. Ostoje ptaków – wyznaczone na podstawie Dyrektywy Ptasiej (Dyrektywa 79/409/EWG, uchwalona 2 kwietnia 1979 r.).

   • Celem dyrektywy jest ochrona wszystkich gatunków ptaków dziko występujących w Europie, regulacja ich pozyskiwania i handlu oraz zakaz stosowania niektórych metod ich chwytania i zabijania.

   • Dla ochrony populacji ptaków wyznacza się obszary specjalnej ochrony (OSO), w których prowadzi się działania mające na celu zachowanie siedlisk lęgowych i żerowiskowych.

2. Ostoje przyrody – tworzone w ramach Dyrektywy Siedliskowej (Dyrektywa 92/43/EWG, uchwalona 21 maja 1992 r.).

   • Dyrektywa określa zasady ochrony siedlisk naturalnych, dzikiej fauny i flory oraz utrzymania bioróżnorodności w państwach członkowskich UE.

   • Na jej podstawie wyznacza się specjalne obszary ochrony siedlisk (SOO), które chronią zarówno siedliska przyrodnicze, jak i gatunki roślin i zwierząt mające istotne znaczenie dla utrzymania równowagi ekologicznej.

Obszary Natura 2000 w Nadleśnictwie Góra Śląska

Na terenie nadleśnictwa wyznaczono trzy obszary Natura 2000, w tym zarówno ostoję ptaków, jak i obszary ochrony siedlisk:

1. Obszar Natura 2000 Łęgi Odrzańskie PLC020002 - powierzchnia całkowita ostoi wynosi 21 350,49 ha, z czego na grunty będące w stanie posiadania nadleśnictwa przypada 898,05 ha. Powołany Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 5 września 2007 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 oraz Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków.
2. Obszar Natura 2000 Dolina Dolnej Baryczy PLH020084 - obszar zajmuje powierzchnię 3 165,81 ha, a w zarządzie nadleśnictwa – 1 848,53 ha. Powołany Decyzją Komisji z dnia 10 stycznia 2011 r. w sprawie przyjęcia na mocy dyrektywy Rady 92/43/EWG czwartego zaktualizowanego wykazu terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na kontynentalny region biogeograficzny (notyfikowana jako dokument nr C(2010) 9669) (2011/64/UE) oraz Rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 14 października 2021 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Dolina Dolnej Baryczy (PLH020084).
3. Ostoja nad Baryczą PLH020041 nie obejmuje gruntów nadleśnictwa, a jedynie zajmuje powierzchnię 5,15 ha zasięgu terytorialnego w południowo-zachodniej części nadleśnictwa. Powołany Decyzją Komisji z dnia 12 grudnia 2008 r. przyjmującą na mocy dyrektywy Rady 92/43/EWG drugi zaktualizowany wykaz terenów mających znaczenie dla Wspólnoty składających się na kontynentalny region biogeograficzny (notyfikowana jako dokument nr C(2008) 8039) (2009/93/WE) oraz Rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 11 września 2023 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Ostoja nad Baryczą (PLH020041).

Znaczenie obszarów Natura 2000

1. Ochrona gatunków i siedlisk – obszary zapewniają zachowanie unikatowych gatunków roślin i zwierząt, takich jak ptaki wodno-błotne, ssaki chronione i rzadkie gatunki ryb oraz bezkręgowców.

2. Zachowanie ekosystemów – Natura 2000 chroni całe ekosystemy – od łęgów i olsów po doliny rzeczne, torfowiska i zbiorniki wodne.

3. Wsparcie dla gospodarki zrównoważonej – na obszarach Natura 2000 możliwe jest prowadzenie gospodarki leśnej i rolniczej, jednak w sposób uwzględniający wymogi ochrony przyrody, tak aby nie zaburzać naturalnej równowagi.

4. Turystyka i edukacja przyrodnicza – obszary te stanowią doskonałe miejsca do obserwacji przyrody, edukacji ekologicznej i rekreacji niskouciążliwej.